Vereiste voorkennis
Voor deze cursus wordt verondersteld dat je een inleiding/basiscursus in taalkunde afgerond hebt. Ga je dit bij Alfa4all volgen (de cursus Taalwetenschap)? Dan raden we je sterk aan om deze cursus voorafgaand aan de cursus Hoe zinnen in elkaar zitten; een inleiding in de syntaxis van het Nederlands te volgen.
Omschrijving van de cursus
De cursus begint met een korte opfriscursus schoolgrammatica, en een bespreking van (vooral) de tekortkomingen van traditioneel ontleden in de onderwijspraktijk. Daarna wordt de overstap gemaakt naar de moderne, generatieve taalkunde. Daarin benoemen we geen zinsdelen als “onderwerp” of “gezegde”, maar proberen we te verklaren waarom Nederlandse zinnen in elkaar zitten zoals ze in elkaar zitten. Waaom kun je wel zeggen dat Marie mij bemint, maar niet dat Marie ik bemin? Waarom wordt er gedanst op het grasveld, terwijl er niet wordt verdwenen in het bos? Waarom probeert Marie om mij te helpen, maar wil ze niet mij te helpen? De vraag is welke regels daar achter zitten, en hoe kinderen die regels leren. We bespreken eerst de theoretische achtergronden van die probleemstelling, met name het Poverty of the Stimulus argument. Vervolgens bespreken we een aantal klassieke syntactische verschijnselen, zoals werkwoordverplaatsing en NP-verplaatsing. Aan de hand daarvan bespreken we hoe we een systematische theorie kunnen ontwikkelen over de syntactische component van de mentale grammatica van moedertaalsprekers. Tenslotte besteden we aandacht aan de relatie tussen de syntaxis van het Nederlands, en de grammatica van andere talen en het algemene menselijke taalvermogen.
Doelen
De student:
- raakt vertrouwd met traditionele en moderne theorievorming op het gebied van de van de zinsbouw van het Nederlands;
- wordt vaardiger in traditioneel zinsontleden maar krijgt vooral inzicht in de beperkingen en tekortkomingen daarvan;
- verwerft diepgaande kennis over de zinsstructuur van het Nederlands (en talen in het algemeen) waarmee op een inzichtelijke manier nagedacht, gepraat, en les gegeven kan worden over hoe zinnen in elkaar zitten.
Werkvorm(en)
- 3 offline bijeenkomsten;
- wekelijkse Teams-bijeenkomsten;
- kennisclips;
- cursusboeken en artikelen
- praktische opdrachten
Toetsing
Schriftelijk tentamen (op locatie)
Literatuur
- Hans Bennis, Syntaxis van het Nederlands. Amsterdam: AUP
- diverse downloads
Rooster
In blok 2 (nov. ’26 – feb. ’27) wordt deze cursus op maandag gegeven. De eerste bijeenkomst vindt online plaats op 16 november 2026.
Alle online bijeenkomsten duren van 15.00 tot 17.00 uur. Alle fysieke bijeenkomsten duren van 13.00 tot 17.00 en vinden plaats op de volgende data in Utrecht:
- 23 november 2026
- 14 december 2026
- 18 januari 2027
- 25 januari 2027 (tentamen)
In blok 4 (apr. – jun. ’27) wordt deze cursus op woensdag gegeven. De eerste bijeenkomst vindt online plaats op 28 april 2027.
Alle online bijeenkomsten duren van 15.00 tot 17.00 uur. Alle fysieke bijeenkomsten duren van 13.00 tot 17.00 en vinden plaats op de volgende data in Utrecht:
- 12 mei 2027
- 2 juni 2027
- 16 juni 2027
- 23 juni 2027 (tentamen)
Er zal geen bijeenkomst zijn op woensdag 5 mei 2027.